Obywatelskie nieposłuszeństwo – nihil novi sub sole

-

Siedzicie pod Sejmem dzień i noc? Manifestujecie na ulicach? Siadacie na chodniku? Wiedzcie, że postępujecie zgodnie z prawem do obywatelskiego nieposłuszeństwa.

Profesor Monika Płatek, prawniczka, tak tłumaczy pojęcie nieposłuszeństwa cywilnego: to celowe łamanie konkretnego przepisu lub przepisów prawa, gdy ich treść rażąco narusza wartości i przepisy wyrażone w akcie prawnym określającym zasady relacji pomiędzy obywatelami i władzą.

Prawniczka wyjaśnia, że kiedy podlegamy aktom prawnym, które naruszają umowę społeczną zawartą między ludźmi a rządzącymi, nie mając oparcia w instytucjach kontroli zdemontowanych przez rządzących, odwoływanie się do obywatelskiego nieposłuszeństwa jest uprawnioną metodą sprzeciwu wobec demolowania demokratycznego państwa prawa.

Zdaniem prof. Płatek osoba, która w ramach obywatelskiego nieposłuszeństwa narusza konkretny przepis lub akt prawny, czyni to w celu skłonienia ludzi do refleksji i wzbudzenia woli sprzeciwu wobec przepisów, które nie licują z zasadami i treścią Konstytucji.

Ten, kto decyduje się na akt pokojowego, stosowanego bez agresji, obywatelskiego nieposłuszeństwa liczy się z tym, że zostanie ukarany. Kara zaś jest elementem strategii nieposłuszeństwa cywilnego. Demonstruje innym ludziom nieuczciwość kontestowanego prawa. Protest ma swoim działaniem symbolicznie budzić z letargu ślepo posłusznych obywateli. To jest jeden z najważniejszych celów obywatelskiego nieposłuszeństwa.

Protest ma swoim działaniem symbolicznie budzić z letargu ślepo posłusznych obywateli

Pierwszy znany akt nieposłuszeństwa obywatelskiego odnotowano w 1846 r, kiedy to Henry David Thoreau odmówił zapłacenia podatku pogłównego (forma podatku osobistego), deklarując, że jest to sprzeciw wobec wojny z Meksykiem oraz niewolnictwu.

Najbardziej znanym przykładem nieposłuszeństwa cywilnego jest postawa Mahathmy Gandhiego w walce o niepodległość Indii. Metody walki o niepodległość ograniczał do demonstracji, pochodów, odmowy posłuszeństwa władzom, np. w sprawie płacenia podatków, wykonywania zarządzeń, podejmowania pracy, głosowania w wyborach, czy bojkotu państwowych instytucji.

„Nieposłuszni” byli Martin Luther King w walce o zniesienie apartheidu, studenci serbscy, którzy w 2000 roku protestowali przeciw autorytarnym rządom prezydenta Milosevica, forsując buldożerem ogrodzenie parlamentu i zajmując go, Ukraińcy na Majdanie, Charles de Gaulle, który wezwał obywateli Francji do odmowy posłuszeństwa rządowi Vichy i kolaboracji z III Rzeszą, a także Jacek Kuroń, organizator strajków studenckich, jeden z założycieli KOR-u, internowany podczas stanu wojennego, autor wielu tekstów projektujących i wyjaśniających formy działania i cele opozycji demokratycznej.

Przykładów jest wiele. Nic, tylko wybierać sposoby.

Anna Lenar

Najnowsze

Uznany fotograf, autor teatralnych i filmowych plakatów czy ilustracji książkowych Tomasz Sikora był twórcą kampanii „Nie świruj, idź na wybory”. O kulisach kampanii, orędziu marszałka Grodzkiego, wyzwaniach „nowej ery” rozmawiał z Katarzyną Wyszomierską.
Prof. Dimitry Kochenov o praworządności. W panelu biorą udział sędzia Piotr Gąciarek oraz Maciej Taborowski z biura RPO.
Sędziowie Trybunału Sprawiedliwości UE w Luksemburgu uznali, że nominacje nowej KRS powinny zostać poddane ocenie przez Sąd Najwyższy. W dniu ogłoszenia wyroku odbyły się w wielu miastach pikiety. Podczas manifestacji w Krakowie „Czekamy na KReS neoKRS” głos zabrał prof. dr hab. Fryderyk Zoll.
O zapaści w szpitalnictwie rozmawiamy z dyrektorem jednego z powiatowych szpitali na południu Polski.
Jak zapobiegać zdarzeniom bezczeszczącym ofiary hitleryzmu? Wiele osób oburzyło się aktem wandalizmu, ale kto realnie przeciwstawi się kolejnym? Chcą to zrobić członkowie jednego ze stowarzyszeń łódzkich.

Artykuły o zbliżonej tematyce